پاسخ کوتاه: در ساختمان های ۴ تا ۶ واحدی بدون استخر و فن کویل، پکیج دیواری معمولا انتخاب ساده تر و کم دردسرتری است. در ساختمان های ۱۲ تا ۲۰ واحدی، موتورخانه مرکزی، به خصوص با دیگ های چگالشی و کنتور حرارتی برای هر واحد، از نظر مصرف، عمر تجهیزات، نما و ارزش ساختمان معمولا برتری دارد. بین این دو، یعنی ساختمان های ۷ تا ۱۲ واحدی، منطقه خاکستری است و تصمیم به نوع سیستم سرمایش، وجود استخر، مدیریت ساختمان و فضای موجود بستگی دارد.

در این مقاله این دو سیستم را از نظر هزینه اولیه، مصرف انرژی، نگهداری، آب گرم مصرفی، فضا، نما، ایمنی و ارزش ملک کنار هم گذاشته ایم و در پایان یک جدول تصمیم گیری بر اساس تعداد واحد ارائه کرده ایم. هدف این است که سازنده، مالک یا هیئت مدیره ساختمان بتواند پیش از اجرای تأسیسات، با اطلاعات کامل تصمیم بگیرد، چون تغییر این تصمیم بعد از اجرا بسیار پرهزینه است.

پکیج و موتورخانه مرکزی دقیقا چه تفاوتی دارند

پکیج دیواری یک دستگاه گرمایشی کوچک و کامل است که در هر واحد، معمولا در آشپزخانه، بالکن یا رختشوی خانه نصب می شود. مشعل، مبدل حرارتی، پمپ، منبع انبساط کوچک و کنترل در یک بدنه قرار دارند. پکیج هم آب مدار رادیاتور یا گرمایش از کف را گرم می کند و هم آب گرم مصرفی همان واحد را تأمین می کند. هر واحد، گاز و دودکش مستقل خودش را دارد.

موتورخانه مرکزی یک فضای مشترک، معمولا در زیرزمین یا پشت بام، است که در آن یک یا چند دیگ با مشعل، پمپ ها، منبع انبساط، منبع آب گرم مصرفی، سختی گیر و تابلو کنترل نصب می شود. آب گرم از این جا با لوله کشی به همه واحدها می رود. اگر می خواهید با جزئیات هر جزء آشنا شوید، مقاله موتورخانه مرکزی چیست را بخوانید.

تفاوت اصلی این دو سیستم فقط فنی نیست. یکی مالکیت و کنترل را به هر واحد می سپارد و دیگری نیازمند مدیریت مشترک است. همین تفاوت، بیشتر از هر عدد فنی، روی رضایت ساکنان در سال های بعد اثر می گذارد.

موتورخانه مرکزی با دیگ های چگالشی در پروژه تمپورال، اجرا شده توسط گروه مهندسی علیزاده

مقایسه کامل پکیج و موتورخانه مرکزی

معیار	پکیج دیواری	موتورخانه مرکزی
هزینه اولیه در ساختمان کوچک	معمولا کمتر	معمولا بیشتر، به دلیل فضای موتورخانه، تجهیزات مرکزی و لوله کشی اصلی
هزینه اولیه در ساختمان بزرگ	با هر واحد، به صورت خطی بالا می رود	هزینه تجهیزات مرکزی بین واحدهای بیشتری تقسیم می شود
کنترل دما	کاملا مستقل در هر واحد	مرکزی، با امکان کنترل واحدی از طریق ترموستات اتاقی و شیر ترموستاتیک
تقسیم هزینه گاز	ساده، هر واحد قبض خودش را می پردازد	نیاز به روش تقسیم یا کنتور حرارتی، وگرنه محل اختلاف می شود
آب گرم مصرفی	لحظه ای، با محدودیت در استفاده هم زمان از چند شیر	ذخیره ای، مناسب مصرف هم زمان، با امکان خط برگشت برای آب گرم فوری
عمر تجهیزات	معمولا کوتاه تر	دیگ های صنعتی معمولا عمر طولانی تری دارند
نگهداری	سرویس جداگانه برای هر واحد، هماهنگی با تک تک ساکنان	یک نقطه سرویس، یک قرارداد نگهداری
خرابی	فقط همان واحد بی گرما می ماند	بدون دیگ یا پمپ رزرو، کل ساختمان اثر می گیرد
فضا	فضایی از هر واحد می گیرد	فضای مشترک در زیرزمین یا پشت بام لازم دارد
نما و دودکش	دودکش یا خروجی دود برای هر واحد	یک دودکش مرکزی، نمای تمیزتر
ایمنی گاز	تجهیزات گازسوز داخل هر واحد	تجهیزات گازسوز در یک فضای جدا و کنترل شده
اتصال به فن کویل، استخر و گرمایش از کف	محدود	بسیار انعطاف پذیر

هزینه اولیه: کدام ارزان تر تمام می شود

در ساختمان های کوچک، پکیج معمولا هزینه اولیه کمتری دارد. نیازی به ساخت موتورخانه، دیگ صنعتی، منبع آب گرم بزرگ، پمپ های مرکزی و لوله کشی رایزرهای اصلی نیست. اما این مزیت با افزایش تعداد واحدها کم رنگ می شود. هزینه پکیج تقریبا به ازای هر واحد تکرار می شود، در حالی که در موتورخانه مرکزی، بخش بزرگی از هزینه یک بار پرداخت می شود و بین همه واحدها پخش می شود.

چند هزینه پنهان هم در محاسبه پکیج اغلب فراموش می شود:

• دودکش یا خروجی دود جداگانه برای هر واحد و اجرای درست آن در نما.
• لوله کشی گاز و انشعاب جداگانه تا هر پکیج.
• تعویض پکیج ها در طول عمر ساختمان، که معمولا زودتر از دیگ های مرکزی اتفاق می افتد.

در موتورخانه مرکزی هم هزینه های پنهان وجود دارد: فضای موتورخانه که می توانست انباری یا پارکینگ باشد، منبع انبساط، سختی گیر و در صورت نیاز، کنتور حرارتی برای هر واحد. مقایسه درست، مقایسه هزینه کل در طول عمر سیستم است، نه فقط قیمت خرید روز اول.

مصرف انرژی: واقعیت پشت ادعاها

این بحث معمولا با یک ادعای کلی شروع می شود که یکی از دو سیستم همیشه کم مصرف تر است. واقعیت این است که مصرف بیش از هر چیز به سه عامل بستگی دارد: راندمان تجهیزات، کیفیت کنترل و رفتار ساکنان.

راندمان تجهیزات

یک موتورخانه قدیمی با دیگ چدنی تنظیم نشده و مشعلی که سال هاست آنالیز نشده، ممکن است از پکیج های نو پرمصرف تر باشد. برعکس، یک موتورخانه مرکزی با دیگ های چگالشی و کنترل جبرانی بر اساس دمای هوای بیرون، می تواند از مجموع ده ها پکیج معمولی کارآمدتر عمل کند. دیگ چگالشی بخشی از گرمای نهان بخار آب موجود در دود را هم بازیابی می کند و در دمای برگشت پایین، مثل سیستم گرمایش از کف، بهترین عملکرد را دارد.

کیفیت کنترل

نقطه ضعف قدیمی موتورخانه های مرکزی این بود که کل ساختمان با یک دمای ثابت گرم می شد. واحدی که گرمش بود، پنجره را باز می کرد و گرما هدر می رفت. امروز با ترموستات اتاقی، شیر ترموستاتیک روی رادیاتورها و کنترل دمای آب رفت بر اساس دمای بیرون، این ضعف تا حد زیادی قابل رفع است.

رفتار ساکنان

وقتی هر واحد قبض خودش را می پردازد، معمولا با دقت بیشتری مصرف می کند. در موتورخانه مرکزی بدون کنتور حرارتی، هزینه بین همه تقسیم می شود و انگیزه صرفه جویی کم می شود. به همین دلیل، کنتور حرارتی برای هر واحد یکی از مهم ترین اجزای یک موتورخانه مرکزی مدرن است، هم برای عدالت در تقسیم هزینه و هم برای کاهش مصرف کل ساختمان.

نگهداری و خرابی

در ساختمانی با پکیج، هر واحد مسئول سرویس پکیج خودش است. در عمل، بسیاری از ساکنان سرویس سالانه را انجام نمی دهند تا روزی که پکیج از کار بیفتد. پکیج سرویس نشده هم پرمصرف تر است و هم از نظر احتراق و دودکش خطر بیشتری دارد. از طرف دیگر، خرابی یک پکیج فقط همان واحد را بی گرما می کند و بقیه ساختمان اثر نمی گیرند.

در موتورخانه مرکزی، همه چیز در یک نقطه است. یک قرارداد نگهداری، یک برنامه سرویس و یک دفترچه موتورخانه برای کل ساختمان کافی است. اما اگر طراحی بدون رزرو باشد، خرابی یک دیگ یا پمپ کل ساختمان را بی گرما می کند. به همین دلیل در طراحی درست موتورخانه مرکزی، دیگ ها به صورت چند دستگاه موازی و پمپ ها با رزرو انتخاب می شوند تا خرابی یک دستگاه به معنی قطع کامل گرما نباشد. برای ساختمان هایی که موتورخانه مرکزی دارند، قرارداد نگهداری تأسیسات عملا ضروری است.

آب گرم مصرفی: تفاوتی که ساکنان هر روز حس می کنند

پکیج آب گرم را به صورت لحظه ای تولید می کند. برای یک واحد کوچک با مصرف معمولی کافی است، اما اگر هم زمان دو حمام و آشپزخانه از آب گرم استفاده کنند، دما یا فشار آب افت می کند. در واحدهای بزرگ با چند سرویس بهداشتی، این محدودیت آزاردهنده است.

در موتورخانه مرکزی، آب گرم در منبع ذخیره می شود و مصرف هم زمان را بهتر پاسخ می دهد. اگر خط برگشت آب گرم اجرا شود، آب گرم تقریبا بلافاصله از شیر بیرون می آید و آب سرد ابتدای لوله هدر نمی رود. در ساختمان های لوکس و واحدهای بزرگ، همین یک تفاوت در رضایت ساکنان اثر زیادی دارد.

فضا، نما و ارزش ساختمان

پکیج فضایی از هر واحد می گیرد و برای هر واحد، دودکش یا خروجی دود روی نما لازم است. اجرای نادرست این خروجی ها، هم نما را خراب می کند و هم اگر خروجی دود یک واحد نزدیک پنجره واحد دیگر باشد، مشکل ایمنی ایجاد می کند.

موتورخانه مرکزی به فضای مشترک نیاز دارد، اما نما را تمیز نگه می دارد و فضای داخل واحدها آزاد می ماند. در بازار ملک، به خصوص در ساختمان های متوسط و بزرگ و پروژه های لوکس، داشتن موتورخانه مرکزی همراه با امکاناتی مثل فن کویل، استخر و گرمایش از کف، یک امتیاز فروش محسوب می شود.

جدول تصمیم گیری بر اساس تعداد واحد

این جدول یک نقطه شروع است، نه حکم قطعی. شرایط خاص هر پروژه، مثل نوع سرمایش، وجود استخر یا محدودیت فضا، می تواند تصمیم را تغییر دهد.

تعداد واحد	گزینه پیشنهادی معمول	چه زمانی گزینه دیگر بهتر است
۴ تا ۶ واحد	پکیج دیواری	وقتی ساختمان استخر، سونا یا جکوزی مشترک دارد، سرمایش با فن کویل طراحی شده یا واحدها بزرگ و لوکس هستند، موتورخانه مرکزی منطقی تر است
۷ تا ۱۲ واحد	منطقه خاکستری، بررسی موردی	اگر ساختمان مدیریت فعال و فضای مناسب موتورخانه دارد، مرکزی با کنتور حرارتی. اگر ساکنان استقلال کامل می خواهند و فضای موتورخانه نیست، پکیج
۱۲ تا ۲۰ واحد	موتورخانه مرکزی	فقط وقتی فضای موتورخانه وجود ندارد یا ساختمان امکان مدیریت مشترک ندارد، پکیج قابل بررسی است

چند سوال که پیش از تصمیم باید از خودتان بپرسید

• سرمایش ساختمان با چه سیستمی تأمین می شود؟ اگر فن کویل در نظر دارید، موتورخانه مرکزی تقریبا الزامی است.
• آیا استخر، سونا یا جکوزی مشترک دارید؟ این تجهیزات به موتورخانه و مدار گرمایش جدا نیاز دارند.
• آیا فضایی برای موتورخانه در زیرزمین یا پشت بام هست که از نظر تهویه و دسترسی شرایط لازم را داشته باشد؟
• ساختمان مدیریت فعال دارد یا بعد از فروش، هر واحد مستقل اداره می شود؟
• ساکنان چقدر روی پرداخت جداگانه هزینه گاز حساس اند؟ آیا حاضرید کنتور حرارتی نصب کنید؟
• واحدها چقدر بزرگ اند و چند سرویس بهداشتی دارند؟ مصرف هم زمان آب گرم چقدر خواهد بود؟
• آیا امکان اجرای دودکش استاندارد برای تک تک پکیج ها بدون آسیب به نما و ایمنی وجود دارد؟

راه حل های میانه: موتورخانه مرکزی هوشمند و ماژولار

بخش زیادی از نگرانی ها درباره موتورخانه مرکزی، مثل تقسیم ناعادلانه هزینه یا خرابی کل سیستم، با طراحی امروزی قابل حل است:

• دیگ های چگالشی چند دستگاهی (ماژولار): به جای یک دیگ بزرگ، چند دیگ کوچک تر به صورت موازی کار می کنند. در روزهای ملایم فقط یک یا دو دستگاه روشن است، که هم راندمان را بالا نگه می دارد و هم در صورت خرابی یک دستگاه، بقیه گرما را تأمین می کنند.
• کنتور حرارتی برای هر واحد: مقدار گرمای مصرفی هر واحد را اندازه می گیرد تا هزینه به نسبت مصرف واقعی تقسیم شود.
• ترموستات اتاقی و شیر ترموستاتیک: هر واحد و حتی هر اتاق دمای خودش را تنظیم می کند.
• کنترل جبرانی بر اساس دمای بیرون: دمای آب رفت به طور خودکار با دمای هوا تنظیم می شود.

در پروژه هایی مثل رویا رزیدنس و پروژه تمپورال، موتورخانه مرکزی با دیگ های چگالشی اجرا شده است. این رویکرد در ساختمان هایی که گرمایش از کف، فن کویل یا استخر دارند، بهترین تعادل بین آسایش، مصرف و قابلیت اطمینان را ایجاد می کند.

تبدیل پکیج به موتورخانه مرکزی یا برعکس

این سوال زیاد پرسیده می شود. پاسخ کوتاه این است که ممکن است، اما ارزان و ساده نیست. تبدیل پکیج به موتورخانه مرکزی نیاز به فضای موتورخانه، رایزرهای اصلی لوله کشی تا همه واحدها و دودکش مرکزی دارد که در ساختمان ساخته شده معمولا با تخریب همراه است. تبدیل موتورخانه مرکزی به پکیج هم نیاز به انشعاب گاز و دودکش برای هر واحد دارد و از نظر ضوابط گاز و نما محدودیت هایی ایجاد می کند. به همین دلیل، بهترین زمان این تصمیم، مرحله طراحی و پیش از اجرای تأسیسات است.

سوالات متداول

برای ساختمان ۸ واحدی پکیج بهتر است یا موتورخانه

ساختمان ۸ واحدی در منطقه خاکستری است. اگر سرمایش با فن کویل، استخر مشترک یا واحدهای بزرگ و لوکس دارید و ساختمان مدیریت فعال دارد، موتورخانه مرکزی با کنتور حرارتی پیشنهاد می شود. اگر واحدها کوچک اند، فضای موتورخانه ندارید و ساکنان استقلال کامل می خواهند، پکیج گزینه ساده تری است.

کدام سیستم مصرف گاز کمتری دارد

هیچ کدام به طور ذاتی همیشه کم مصرف تر نیستند. مصرف به راندمان تجهیزات، کیفیت کنترل و رفتار ساکنان بستگی دارد. موتورخانه مرکزی با دیگ چگالشی، کنترل جبرانی و کنتور حرارتی معمولا عملکرد بسیار خوبی دارد، و موتورخانه قدیمی و تنظیم نشده می تواند پرمصرف تر از پکیج های نو باشد.

چطور هزینه گاز را در موتورخانه مرکزی منصفانه تقسیم کنیم

دقیق ترین روش، نصب کنتور حرارتی برای هر واحد است که گرمای مصرفی واقعی را اندازه می گیرد. بدون کنتور، هزینه معمولا بر اساس متراژ یا تعداد ساکنان تقسیم می شود که همیشه منصفانه نیست و به اختلاف منجر می شود.

آیا با موتورخانه مرکزی می توان دمای هر واحد را جدا تنظیم کرد

بله. با ترموستات اتاقی و شیر موتوری در ورودی هر واحد، یا شیر ترموستاتیک روی هر رادیاتور، هر واحد و حتی هر اتاق دمای خودش را کنترل می کند.

عمر پکیج و دیگ موتورخانه چقدر است

عمر هر دو به کیفیت دستگاه، کیفیت آب و منظم بودن سرویس بستگی دارد. به طور کلی دیگ های موتورخانه مرکزی که برای کار صنعتی ساخته شده اند، در صورت نگهداری درست، عمر طولانی تری نسبت به پکیج های دیواری دارند.

جمع بندی

انتخاب بین پکیج و موتورخانه مرکزی یک تصمیم ساده بر اساس قیمت روز اول نیست. در ساختمان های کوچک و بدون امکانات مشترک، پکیج انتخاب منطقی و کم دردسری است. با بزرگ تر شدن ساختمان، اضافه شدن فن کویل، استخر یا گرمایش از کف و اهمیت پیدا کردن نما و ارزش ملک، موتورخانه مرکزی، به خصوص با دیگ های چگالشی ماژولار و کنتور حرارتی، برتری روشنی پیدا می کند. مهم ترین نکته این است که این تصمیم را در مرحله طراحی و با محاسبه هزینه کل در طول عمر ساختمان بگیرید.

گروه مهندسی علیزاده از سال ۱۳۵۰ در طراحی و اجرای تأسیسات ساختمان فعالیت دارد و موتورخانه های مرکزی پروژه های مسکونی و تجاری متعددی را اجرا کرده است. اگر در حال تصمیم گیری برای سیستم گرمایش ساختمان خود هستید، از طریق فرم درخواست بررسی پروژه اطلاعات پروژه را بفرستید تا کارشناسان ما گزینه مناسب را با شما بررسی کنند.