این که یک ساختمان به چه سیستم اطفای حریقی نیاز دارد، به دو چیز بستگی دارد: کاربری ساختمان و ارتفاع یا تعداد طبقات آن. زیربنا و تعداد افرادی که هم زمان در ساختمان هستند هم اثر دارد. به طور کلی، تقریبا همه ساختمان ها به خاموش کننده دستی و بیشتر ساختمان های چند طبقه به سیستم اعلام حریق در مشاعات نیاز دارند. ساختمان های بلند، مراکز تجاری، پارکینگ های بزرگ، ساختمان های تجمعی و درمانی معمولا به سیستم اطفای خودکار مثل اسپرینکلر هم نیاز دارند. مرجع اصلی در ایران مبحث سوم مقررات ملی ساختمان و ضوابط سازمان آتش نشانی هر شهر است.

این راهنما یک نقشه ساده برای کارفرما و سازنده است تا بداند پروژه اش احتمالا در کدام گروه قرار می گیرد و چه سوال هایی را باید از طراح بپرسد. جدول این مقاله جایگزین طراحی و استعلام رسمی نیست، چون الزامات دقیق به جزئیات هر پروژه و ضوابط به روز هر شهر بستگی دارد.

تفاوت اعلام حریق و اطفای حریق

این دو اصطلاح اغلب با هم اشتباه گرفته می شوند. سیستم اعلام حریق با دتکتورهای دود یا حرارت، شستی های دستی، پنل کنترل و آژیرها، آتش را در مراحل اولیه تشخیص می دهد، ساکنان را باخبر می کند و می تواند فرمان هایی مثل قطع تهویه یا فعال کردن فن فشار مثبت صادر کند. سیستم اطفای حریق وظیفه خاموش کردن یا کنترل آتش را دارد و شامل خاموش کننده های دستی، شیرها و جعبه های آتش نشانی، لوله قائم برای استفاده آتش نشانان، اسپرینکلرهای خودکار و سیستم های خاص مثل اطفای گازی یا فوم است.

اعلام حریق جان ها را با هشدار زودهنگام نجات می دهد. اطفای حریق جلوی گسترش آتش را می گیرد و زمان لازم برای تخلیه و رسیدن آتش نشانان را فراهم می کند. در ساختمان های با ریسک بالا، این دو سیستم با هم کار می کنند.

دسته بندی ساختمان ها بر اساس کاربری

مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، ساختمان ها را بر اساس نوع تصرف یا کاربری دسته بندی می کند. منطق این دسته بندی ساده است: هرچه تعداد افراد بیشتر، آشنایی آن ها با ساختمان کمتر، توان حرکتی آن ها محدودتر یا مواد قابل اشتعال بیشتر باشد، الزامات سخت گیرانه تر است. گروه های اصلی عبارت اند از:

• مسکونی: آپارتمان ها، مجتمع های مسکونی، خوابگاه ها و هتل ها با تفاوت در جزئیات.
• تجمعی: سالن های اجتماعات، رستوران های بزرگ، سینماها و فضاهای ورزشی.
• آموزشی و فرهنگی: مدارس، دانشگاه ها و مهدکودک ها.
• درمانی و مراقبتی: بیمارستان ها، کلینیک ها و مراکز نگهداری.
• اداری و حرفه ای: دفاتر کار و ساختمان های اداری.
• کسبی و تجاری: فروشگاه ها و مراکز خرید.
• صنعتی، انباری و مخاطره آمیز: کارگاه ها، انبارها و فضاهای با مواد خطرناک.

بسیاری از ساختمان ها کاربری مختلط دارند، مثلا طبقات تجاری در همکف و مسکونی در طبقات بالا. در این حالت الزامات هر بخش جداگانه رعایت می شود و جداسازی آتش بین بخش ها هم اهمیت پیدا می کند.

نقش ارتفاع و تعداد طبقات

با بالا رفتن ارتفاع، تخلیه ساکنان طولانی تر و دسترسی آتش نشانان سخت تر می شود. نردبان خودروی آتش نشانی فقط تا ارتفاع محدودی می رسد. بالاتر از آن، آتش نشانان باید از داخل ساختمان و از راه پله ها با آتش مقابله کنند. به همین دلیل در مبحث سوم، ساختمانی که کف بالاترین طبقه قابل تصرف آن بیش از ۲۳ متر بالاتر از تراز دسترسی خودروی آتش نشانی باشد، ساختمان بلند محسوب می شود و الزامات ویژه ای دارد، مثل اسپرینکلر خودکار، راه پله های محافظت شده با فشار مثبت یا تهویه، آسانسور آتش نشان و لوله قائم برای آتش نشانان.

برای جزئیات بیشتر درباره این گروه، مقاله سیستم آتش نشانی ساختمان های بلند مرتبه را بخوانید.

اسپرینکلر برای اطفا و دتکتور دود برای اعلام حریق، دو سیستم مکمل در سقف یک ساختمان

حداقل الزامات رایج برای هر گروه

جدول زیر الگوی رایج الزامات را نشان می دهد تا کارفرما تصویری اولیه داشته باشد. الزامات دقیق هر پروژه را طراح ایمنی بر اساس آخرین ویرایش مبحث سوم و ضوابط آتش نشانی همان شهر تعیین می کند.

نوع ساختمان	الزامات رایج	نکته
مسکونی کم ارتفاع	خاموش کننده دستی، روشنایی اضطراری و علائم خروج، در بسیاری موارد اعلام حریق در مشاعات	پارکینگ و موتورخانه این ساختمان ها هم باید جداگانه بررسی شود
مسکونی میان مرتبه	اعلام حریق، جعبه و شیر آتش نشانی در طبقات، خاموش کننده ها، راه پله محافظت شده	با افزایش طبقات، منبع آب و پمپ آتش نشانی لازم می شود
مسکونی بلند	اسپرینکلر خودکار، لوله قائم، اعلام حریق کامل، کنترل دود راه پله، آسانسور آتش نشان، منبع و پمپ آتش نشانی	طراحی ایمنی باید هم زمان با معماری انجام شود
پارکینگ مسقف	اعلام حریق، تهویه و تخلیه دود، در پارکینگ های بزرگ تر و زیرزمینی اسپرینکلر	از حساس ترین فضاها به دلیل بار آتش خودروها
تجاری و مراکز خرید	اعلام حریق، اسپرینکلر در اغلب موارد، جعبه آتش نشانی، کنترل دود	تغییرات بعدی مغازه ها نباید سیستم را مختل کند
اداری	اعلام حریق، جعبه آتش نشانی، در ساختمان های بزرگ یا بلند اسپرینکلر	فضاهای باز با سقف کاذب نیاز به پوشش کامل دارند
تجمعی، آموزشی و درمانی	الزامات سخت گیرانه تر در اعلام، اطفا و راه های خروج	بیماران و کودکان توان تخلیه محدودتری دارند
انبار و صنعتی	بسته به نوع کالا، اسپرینکلر یا سیستم های خاص مثل فوم	نوع و ارتفاع چیدمان کالا در طراحی تعیین کننده است
فضاهای خاص	اتاق سرور و تابلو: اطفای گازی. آشپزخانه رستوران: سیستم اطفای هود	آب برای این فضاها مناسب نیست یا کافی نیست

فضاهای حساس در هر ساختمان

حتی در ساختمان مسکونی کوچک، چند فضا هستند که به توجه ویژه نیاز دارند:

• پارکینگ: خودروها بار آتش قابل توجهی دارند و دود در فضای بسته به سرعت جمع می شود. جزئیات را در مقاله اسپرینکلر پارکینگ توضیح خواهیم داد.
• موتورخانه: وجود مشعل و مسیر گاز، جداسازی آتش، دریچه های تهویه و خاموش کننده مناسب را ضروری می کند.
• اتاق تابلو برق و آسانسور: نیاز به خاموش کننده مناسب برق و در ساختمان های بزرگ، اطفای خودکار گازی.
• انباری ها: انباری های زیرزمین معمولا پر از وسایل قابل اشتعال هستند.
• راه پله: تنها مسیر فرار در اغلب ساختمان هاست و باید عاری از دود بماند.

اولین قدم برای کارفرما

پیش از این که معماری نهایی شود، این سه کار را انجام دهید:

1. کاربری و ارتفاع را دقیق مشخص کنید: کاربری هر طبقه، ارتفاع کف آخرین طبقه قابل تصرف و زیربنای هر بخش.
2. الزامات را استعلام کنید: از طراح ایمنی دارای صلاحیت یا آتش نشانی منطقه بپرسید پروژه به چه سیستم هایی نیاز دارد.
3. فضاها را پیش بینی کنید: جای منبع آب آتش نشانی، اتاق پمپ، داکت های عمودی، پنل اعلام حریق و فن های فشار مثبت باید در نقشه معماری دیده شود.

پیش بینی نکردن این فضاها در معماری، رایج ترین دلیل تغییرات پرهزینه در ادامه پروژه است.

سوالات متداول

آیا ساختمان مسکونی چهار طبقه به اسپرینکلر نیاز دارد

در اغلب موارد ساختمان مسکونی کم ارتفاع به اسپرینکلر در واحدها نیاز ندارد، اما ممکن است برای پارکینگ یا فضاهای خاص آن الزاماتی وجود داشته باشد. پاسخ دقیق به ضوابط شهر و مشخصات پروژه بستگی دارد.

ساختمان بلند در مقررات ملی چه ساختمانی است

در مبحث سوم، ساختمانی که کف بالاترین طبقه قابل تصرف آن بیش از ۲۳ متر بالاتر از تراز دسترسی خودروی آتش نشانی باشد، ساختمان بلند محسوب می شود و الزامات ایمنی ویژه دارد.

اعلام حریق برای ساختمان مسکونی الزامی است

برای بسیاری از ساختمان های مسکونی چند طبقه، حداقل در مشاعات، الزامی یا به شدت توصیه شده است. هزینه آن نسبت به کل پروژه کم و اثر آن بر ایمنی ساکنان زیاد است.

مرجع تعیین الزامات حریق در ایران کیست

مبحث سوم مقررات ملی ساختمان مرجع اصلی است و سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی هر شهر بر اساس آن و ضوابط تکمیلی خود، نقشه ها را تأیید و ساختمان ها را بازدید می کند.

جمع بندی

برای فهمیدن این که ساختمان شما به چه سیستم اطفای حریقی نیاز دارد، از دو سوال شروع کنید: کاربری هر بخش چیست و ارتفاع ساختمان چقدر است. پاسخ این دو سوال، گروه ساختمان و الزامات اصلی را مشخص می کند. جزئیات را طراح ایمنی بر اساس ضوابط به روز تعیین می کند، اما کارفرمایی که این منطق را بداند، تصمیم های بهتری در معماری و بودجه بندی می گیرد.

گروه مهندسی علیزاده طراحی و اجرای سیستم های اعلام و اطفای حریق را برای ساختمان های مسکونی، اداری و تجاری انجام می دهد، از جمله در پروژه زیما سنتر، ساختمان اداری تجاری ۱۴ طبقه. برای مشاوره الزامات حریق پروژه خود، از طریق فرم مشاوره با ما در ارتباط باشید.