موتورخانه استخر برای سه کار ساخته می شود: آب را بچرخاند، آن را تصفیه و ضدعفونی کند و در صورت نیاز گرم نگه دارد. حداقل تجهیزات لازم برای یک استخر خانگی یا ویلایی عبارت است از پمپ تصفیه با سبد پیش صافی، فیلتر شنی با شیر چندراهه، سیستم ضدعفونی و کنترل pH، شیرآلات و فشارسنج ها، تابلو برق با حفاظت جریان نشتی، و اگر استخر گرم است، مبدل حرارتی یا پمپ حرارتی. استخرهای سرریزدار به مخزن تعادل و استخرهای سرپوشیده به سیستم رطوبت گیری و تهویه هم نیاز دارند.

در این مقاله تک تک این قطعه ها، کارکرد هر کدام، اشتباهات رایج در چیدمان موتورخانه و یک چک لیست خرید و نصب را آورده ایم. مخاطب اصلی آن مالکان ویلا و باغ ویلا و کسانی هستند که در حال ساخت یا بازسازی استخر هستند.

اجزای اصلی موتورخانه استخر

۱. ورودی های آب: کفشور، اسکیمر یا سرریز

آب از دو مسیر به سمت موتورخانه کشیده می شود. کفشور در عمیق ترین نقطه کف استخر، آب و رسوبات سنگین را می گیرد. از نظر ایمنی، کفشورها باید طوری طراحی شوند که خطر مکش و گیر کردن مو یا بدن شناگر وجود نداشته باشد. استفاده از دو کفشور با فاصله و درپوش استاندارد، روش رایج است. مسیر دوم سطح آب است که برگ، گرد و چربی روی آن جمع می شود. در استخرهای اسکیمردار، اسکیمر در دیواره استخر آب سطحی را می گیرد. در استخرهای سرریزدار، آب از لبه استخر در کانال سرریز می ریزد و به مخزن تعادل می رود.

۲. مخزن تعادل در استخرهای سرریزدار

وقتی شناگران وارد استخر می شوند، حجمی از آب از لبه بیرون می ریزد. مخزن تعادل این حجم را نگه می دارد تا پمپ همیشه آب کافی داشته باشد و سطح استخر ثابت بماند. حجم این مخزن باید بر اساس سطح استخر و تعداد استفاده کنندگان حساب شود. مخزن تعادل معمولا شیر شناور یا سنسور سطح برای آب گیری خودکار دارد.

۳. پمپ تصفیه

پمپ قلب موتورخانه است. پمپ استخر معمولا یک سبد پیش صافی دارد که برگ و ذرات درشت را پیش از رسیدن به پروانه می گیرد. ظرفیت پمپ بر اساس حجم استخر و مدت زمانی که کل آب باید یک بار از فیلتر عبور کند انتخاب می شود. در استخرهای خانگی این زمان معمولا چند ساعت در نظر گرفته می شود و در استخرهای عمومی کوتاه تر است. پمپ های دور متغیر امکان کار با دور پایین در ساعات کم استفاده را می دهند و مصرف برق را کم می کنند. برای جزئیات انتخاب، راهنمای جامع خرید پمپ استخر را بخوانید.

۴. فیلتر

رایج ترین فیلتر استخرهای ایران، فیلتر شنی است. آب از بالای مخزن وارد و از لایه های شن عبور می کند و ذرات معلق در شن می مانند. وقتی فشار پشت فیلتر بالا رفت، با شیر چندراهه فیلتر را در حالت شستشوی معکوس قرار می دهند تا جهت آب برعکس شود و ذرات به فاضلاب بروند. بعد از آن، حالت آبکشی کوتاه انجام می شود تا شن جا بیفتد. فیلترهای کارتریجی و فیلترهای با بستر شیشه ای هم گزینه های دیگری هستند که هر کدام مزایا و محدودیت های خود را دارند.

۵. ضدعفونی و کنترل شیمیایی آب

آب استخر باید همیشه مقدار کافی ماده ضدعفونی و pH مناسب داشته باشد. در استخرهای خانگی، کلر آزاد معمولا در محدوده حدود ۱ تا ۳ میلی گرم در لیتر و pH در محدوده حدود ۷.۲ تا ۷.۶ نگه داشته می شود. روش های رایج:

• کلر زنی با پمپ تزریق: محلول کلر با پمپ دوزینگ به مدار تزریق می شود.
• دستگاه نمک به کلر: با الکترولیز نمک حل شده در آب، کلر تولید می کند. آب لطیف تر حس می شود، اما تجهیزات فلزی باید در برابر خوردگی محافظت شوند.
• کنترلر خودکار: با سنسورهای pH و ORP مقدار مواد شیمیایی را خودکار تنظیم می کند.
• سیستم های کمکی مثل UV: بار کلر را کم می کنند ولی جایگزین کامل آن نیستند.

۶. گرمایش آب استخر

سه روش اصلی وجود دارد. مبدل حرارتی صفحه ای که آب استخر را با آب گرم موتورخانه ساختمان گرم می کند، بدون این که دو مدار با هم مخلوط شوند. این روش وقتی موتورخانه مرکزی وجود دارد منطقی ترین گزینه است. پمپ حرارتی استخر که با برق کار می کند و برای استخرهای روباز در فصول میانی و استخرهای سرپوشیده کاربرد دارد. گرمکن مستقل گازی هم برای جاهایی که موتورخانه نیست استفاده می شود. در هر روش، کنترل دمای آب و جلوگیری از رسیدن آب کلردار به سطوح داغ و فلزات حساس اهمیت دارد.

۷. نازل های برگشت و شیرآلات

آب تصفیه و گرم شده از نازل های برگشت در دیواره یا کف استخر وارد می شود. جای این نازل ها باید طوری باشد که آب در کل استخر بچرخد و نقطه مرده نماند. در موتورخانه، شیر قطع و وصل روی ورودی ها و خروجی ها، شیر یک طرفه بعد از پمپ، فشارسنج قبل و بعد از فیلتر و در صورت امکان دبی سنج نصب می شود تا عملکرد سیستم قابل کنترل باشد.

۸. تابلو برق و ایمنی الکتریکی

استخر محیطی است که آب و برق در نزدیکی هم هستند. تابلو موتورخانه استخر باید کلید جریان نشتی مناسب، حفاظت موتور پمپ ها و اتصال زمین مطمئن داشته باشد. چراغ های زیر آب باید ولتاژ ایمن و ترانس مخصوص داشته باشند. همه بدنه های فلزی اطراف استخر، مثل نردبان و نرده ها، باید هم بندی شوند. این بخش را هرگز به نیروی بدون صلاحیت نسپارید.

۹. رطوبت گیری و تهویه در استخر سرپوشیده

استخر سرپوشیده دائما آب تبخیر می کند. بدون سیستم رطوبت گیری و تهویه مناسب، رطوبت روی شیشه ها و سقف میعان می کند، سازه و تجهیزات فلزی خورده می شوند و هوای سالن سنگین و بودار می شود. هواساز یا دستگاه رطوبت گیر مخصوص استخر یکی از اجزای اصلی تأسیسات استخر سرپوشیده است و باید هم زمان با موتورخانه طراحی شود.

فیلتر شنی با شیر چندراهه و پمپ تصفیه، دو جزء اصلی هر موتورخانه استخر

جدول خلاصه تجهیزات و کارکرد هر قطعه

تجهیز	کارکرد	نکته مهم
کفشور	مکش آب از عمیق ترین نقطه	طراحی ایمن در برابر مکش و گیر کردن
اسکیمر یا کانال سرریز	جمع آوری آب سطحی و آلودگی شناور	تعداد و جای کافی نسبت به سطح استخر
مخزن تعادل	نگه داشتن آب سرریز و تثبیت سطح	حجم کافی و آب گیری خودکار
پمپ تصفیه	گردش آب در مدار	ظرفیت متناسب با حجم و زمان گردش، سبد پیش صافی
فیلتر شنی	جدا کردن ذرات معلق	شستشوی معکوس منظم بر اساس فشار
سیستم ضدعفونی	از بین بردن میکروب ها	کنترل منظم کلر و pH
مبدل یا پمپ حرارتی	گرم کردن آب	جنس مقاوم در برابر آب کلردار
نازل های برگشت	ورود آب تصفیه شده	چیدمان برای گردش کامل
فشارسنج و دبی سنج	پایش عملکرد	قبل و بعد از فیلتر
تابلو برق	کنترل و حفاظت	کلید جریان نشتی و اتصال زمین
رطوبت گیر و تهویه	کنترل رطوبت سالن سرپوشیده	طراحی هم زمان با معماری سالن

اشتباهات رایج در چیدمان موتورخانه استخر

• موتورخانه خیلی بالاتر از سطح آب: پمپ برای مکش آب به زحمت می افتد و هواگیری مکرر لازم می شود. بهتر است موتورخانه هم تراز یا پایین تر از سطح آب باشد.
• فاصله زیاد موتورخانه از استخر: افت فشار و هزینه لوله کشی را بالا می برد.
• نبود کفشور و تخلیه در موتورخانه: شستشوی معکوس فیلتر و هر نشتی کوچک، موتورخانه را غرق آب می کند.
• نگهداری مواد شیمیایی کنار تجهیزات برقی: بخار کلر و اسید، تابلو و موتورها را خورده می کند. مواد شیمیایی باید جای جداگانه با تهویه داشته باشند.
• تهویه نکردن موتورخانه: گرما و رطوبت عمر تجهیزات را کم می کند.
• فضای سرویس ناکافی: باز کردن درب فیلتر، تعویض شن و تعمیر پمپ به فضا نیاز دارد.
• جدا نکردن مدار جکوزی: جکوزی دمای بالاتر و سیستم جت جداگانه دارد و باید مدار خودش را داشته باشد.

فضای کافی برای سرویس و دسترسی به شیرآلات، از نکات اصلی طراحی موتورخانه استخر است

چک لیست خرید و نصب

مرحله	کار
پیش از خرید	محاسبه حجم استخر، زمان گردش، بار گرمایی و روش ضدعفونی
پیش از خرید	تعیین جای موتورخانه نسبت به سطح آب و مسیر لوله ها
خرید	انتخاب پمپ و فیلتر هماهنگ با هم و با ظرفیت محاسبه شده
خرید	بررسی گارانتی، خدمات پس از فروش و دسترسی به قطعات
نصب	آزمایش فشار لوله ها پیش از بتن ریزی و کاشی کاری
نصب	نصب فشارسنج ها، شیرهای قطع و وصل و شیر یک طرفه
نصب	اجرای تابلو برق با حفاظت جریان نشتی و هم بندی بدنه های فلزی
راه اندازی	شستشوی اولیه فیلتر، تنظیم شیمی آب و آموزش بهره بردار
تحویل	دریافت نقشه چون ساخت و دفترچه راهنمای تجهیزات

سوالات متداول

موتورخانه استخر خانگی چقدر جا لازم دارد

بستگی به حجم استخر، وجود گرمایش، جکوزی و سیستم ضدعفونی دارد. مهم تر از متراژ، داشتن فضای سرویس دور تجهیزات، تهویه، کفشور و جای جداگانه برای مواد شیمیایی است.

پمپ استخر روزانه چند ساعت باید کار کند

آن قدر که کل آب استخر در روز به تعداد دفعات کافی از فیلتر عبور کند. این زمان بر اساس حجم استخر، ظرفیت پمپ و میزان استفاده تعیین می شود. پمپ های دور متغیر امکان کار طولانی تر با مصرف کمتر را می دهند.

فیلتر شنی را هر چند وقت یک بار باید شستشو داد

بهترین معیار، فشار فیلتر است. وقتی فشار نسبت به حالت تمیز به اندازه ای که سازنده تعیین کرده بالا رفت، زمان شستشوی معکوس است.

برای گرم کردن استخر، مبدل بهتر است یا پمپ حرارتی

اگر ساختمان موتورخانه مرکزی دارد، مبدل صفحه ای معمولا ساده ترین و اقتصادی ترین روش است. اگر موتورخانه نیست یا استخر روباز در فصول میانی گرم می شود، پمپ حرارتی گزینه مناسبی است.

جمع بندی

موتورخانه استخر مجموعه ای از چند سیستم هماهنگ است: گردش، تصفیه، ضدعفونی، گرمایش و ایمنی برق. هر قطعه ای که اشتباه انتخاب یا نصب شود، روی کیفیت آب، هزینه نگهداری و ایمنی شناگران اثر می گذارد. بهترین زمان برای درست انجام دادن این کار، مرحله طراحی و پیش از بتن ریزی استخر است.

گروه مهندسی علیزاده طراحی و اجرای استخر، سونا و جکوزی را از موتورخانه تا راه اندازی انجام می دهد. برای مشاوره تأسیسات استخر ویلا یا ساختمان خود، از طریق فرم مشاوره با ما در ارتباط باشید.