گازگرفتگی در فصل سرما: ۸۳۰ فوتی و چک لیست ایمنی ساختمان

سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور روز ۵ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد سال گذشته ۸۳۰ نفر در ایران بر اثر گازگرفتگی و استنشاق گاز مونوکسید کربن جان خود را از دست داده اند. به گفته او در دو تا سه هفته اخیر، در حالی که هنوز سرمای زمستان شروع نشده، ۱۶۷ مورد مسمومیت ثبت شده که ۸ نفر از آن ها فوت کرده اند. سازمان پزشکی قانونی هم رقم سال ۱۴۰۴ را ۸۳۱ نفر اعلام کرده است.

این عدد هر سال تکرار می شود و تقریبا همیشه از یک جای مشخص شروع می شود: وسیله گازسوزی که درست نصب نشده، دودکشی که بسته است یا هوایی که برای سوختن به شعله نمی رسد. در این گزارش آمار رسمی را کنار هم گذاشته ایم و از نگاه یک گروه تاسیساتی توضیح داده ایم ساکنان و مدیران ساختمان قبل از آذر، یعنی قبل از اوج سرما، چه چیزهایی را باید بررسی کنند.

آمار رسمی گازگرفتگی در پنج سال اخیر

طبق آمار سازمان پزشکی قانونی، تعداد مرگ های ناشی از مسمومیت با مونوکسید کربن در سال های اخیر بین حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ نفر در سال بوده است. نکته مهم تر از خود عدد، زمان وقوع این حوادث است. در همه این سال ها، بخش بزرگی از مرگ ها در نیمه دوم سال اتفاق افتاده است.

منبع: سازمان پزشکی قانونی کشور به نقل از خبرگزاری ایرنا

در سال ۱۴۰۳، ۴۹۷ نفر یعنی ۵۸ درصد کل تلفات آن سال فقط در چهار ماه پایانی سال جان باختند و بیشترین تلفات با ۱۳۶ فوتی در بهمن ثبت شد. به بیان ساده، خطرناک ترین ماه های سال هنوز در پیش است و فرصت بازبینی سیستم های گرمایشی همین چند هفته باقی مانده تا آذر است.

گازگرفتگی در ساختمان از کجا شروع می شود

مونوکسید کربن از سوختن ناقص گاز، نفت یا زغال تولید می شود. گازی بی رنگ و بی بوست و علائم اولیه آن مثل سردرد، سرگیجه، تهوع و خواب آلودگی به سرماخوردگی شبیه است. به همین دلیل به آن قاتل خاموش می گویند. در ساختمان های مسکونی، تجربه ما نشان می دهد تقریبا همه موارد به یکی از سه نقطه برمی گردد.

۱. وسایل گازسوز داخل واحد

پکیج دیواری، آبگرمکن و بخاری، رایج ترین منبع گازگرفتگی در آپارتمان ها هستند. شعله ای که زرد یا نارنجی می سوزد یعنی گاز کامل نمی سوزد و مونوکسید کربن تولید می شود. شیلنگ های غیر استاندارد، اتصال شل دودکش به دستگاه و لوله های آکاردئونی هم از عوامل شایع هستند. سخنگوی سازمان مدیریت بحران تاکید کرده است استفاده از لوله آکاردئونی و فنری برای دودکش مطلقا غیرمجاز است و باید از لوله گالوانیزه صلب با شیب رو به بالا استفاده شود.

شعله سالم باید کاملا آبی، یکنواخت و پایدار باشد. شعله زرد یا نارنجی نشانه سوختن ناقص و تولید مونوکسید کربن است

۲. دودکش و مسیر خروج دود

دودکشی که در طول تابستان استفاده نشده، در پاییز ممکن است با لانه پرندگان، برگ یا خرابی کلاهک بسته شده باشد. در ساختمان هایی که چند دستگاه به یک مسیر دودکش وصل شده اند، یک انسداد یا پس زدگی می تواند دود را به چند واحد برگرداند. توصیه رسمی این است که در بالاترین نقطه دودکش کلاهک استاندارد H شکل نصب شود تا باد دود را به داخل برنگرداند و ارتفاع دودکش از کف بام دست کم ۸۰ سانتی متر باشد. یک آزمون ساده هم برای ساکنان وجود دارد: وقتی دستگاه روشن است، لوله دودکش باید داغ باشد. دودکش سرد یعنی دود از مسیر خارج نمی شود و به داخل فضا برمی گردد.

دودکش ها باید تا بالای بام ادامه داشته باشند، باز باشند و کلاهک سالم داشته باشند

۳. موتورخانه مرکزی و پارکینگ

در ساختمان هایی که موتورخانه مرکزی دارند، خطر کمتر دیده می شود اما وجود دارد. مشعلی که سال ها تنظیم نشده، دودکش دیگی که مکش کافی ندارد و دریچه های هوای ورودی موتورخانه که در زمستان برای گرم ماندن فضا بسته شده اند، باعث سوختن ناقص در دیگ می شوند. موتورخانه معمولا در زیرزمین و کنار پارکینگ است و دود برگشتی یا نشتی آن می تواند به راه پله و پارکینگ برسد. روشن گذاشتن خودرو در پارکینگ بسته هم یکی از منابع شناخته شده تجمع این گاز است.

چک لیست ایمنی پیش از اوج سرما

این فهرست بر اساس توصیه های رسمی سازمان مدیریت بحران و سازمان پزشکی قانونی و تجربه اجرایی ما در نگهداری موتورخانه ها تهیه شده است.

برای ساکنان هر واحد

• رنگ شعله پکیج، آبگرمکن، بخاری و اجاق را نگاه کنید. شعله باید آبی و پایدار باشد.
• وقتی دستگاه روشن است، داغ بودن لوله دودکش را بررسی کنید.
• شیلنگ گاز باید استاندارد و فشار قوی، با بست فلزی سالم و طولی کمتر از یک و نیم متر باشد.
• محل اتصال شیلنگ و رگولاتور را با کف صابون آزمایش کنید و هرگز برای نشت یابی از شعله استفاده نکنید.
• همه درزهای در و پنجره را کامل نبندید و دریچه های تامین هوا را مسدود نکنید.
• از اجاق گاز، منقل یا گاز پیک نیکی برای گرم کردن خانه استفاده نکنید و آبگرمکن را داخل حمام نصب نکنید.
• سرویس سالانه پکیج و آبگرمکن را پیش از سرما به تکنسین مجاز بسپارید.

برای مدیر ساختمان و هیئت مدیره

• مسیر همه دودکش ها تا روی بام را از نظر انسداد، سوراخ شدگی و کلاهک بازدید کنید.
• مشعل دیگ های موتورخانه را با دستگاه آنالیز دود تنظیم کنید تا احتراق کامل باشد.
• مطمئن شوید دریچه های هوای ورودی موتورخانه باز هستند و در زمستان بسته نمی شوند.
• در موتورخانه و کنار دستگاه های گازسوز، دتکتور مونوکسید کربن استاندارد نصب کنید.
• تهویه پارکینگ را بررسی کنید و ساکنان را از روشن گذاشتن خودرو در پارکینگ بسته منع کنید.
• نتیجه بازدیدها را ثبت کنید تا در قرارداد نگهداری سال بعد مبنای کار باشد.

جزئیات کامل آماده سازی موتورخانه مرکزی را در مقاله چک لیست سرویس موتورخانه قبل از زمستان آورده ایم.

اگر علائم مسمومیت دیدید چه کنید

اگر یک یا چند نفر در یک فضای بسته همزمان دچار سردرد، سرگیجه، تهوع، خواب آلودگی یا کاهش هوشیاری شدند، به مسمومیت با مونوکسید کربن شک کنید.

• همه درها و پنجره ها را باز کنید و افراد را فورا به هوای آزاد ببرید.
• با اورژانس ۱۱۵ و آتش نشانی ۱۲۵ تماس بگیرید.
• بدون تجهیزات مناسب برای نجات دیگران وارد فضای آلوده نشوید.
• به فرد نیمه هوشیار آب، غذا یا دارو ندهید و یقه و لباس او را آزاد کنید.
• حتی اگر علائم بعد از خروج کم شد، فرد باید معاینه پزشکی شود.

از نگاه گروه مهندسی علیزاده

در بیشتر ساختمان هایی که برای سرویس پیش از زمستان به آن ها مراجعه می کنیم، مشکل در خود دستگاه نیست، بلکه در مسیر دود و هوای احتراق است: دودکشی که در بازسازی کوتاه شده، کلاهکی که سال ها پیش افتاده یا دریچه هوایی که برای جلوگیری از سرما بسته شده است. این ها با یک بازدید چند ساعته پیدا می شوند و هزینه رفعشان در مقایسه با خطری که دارند ناچیز است. پیشنهاد ما این است که بازدید دودکش ها و تنظیم مشعل، یک بند ثابت در قرارداد نگهداری موتورخانه ساختمان باشد، نه کاری که فقط بعد از یک حادثه انجام شود.

اگر برای بازدید موتورخانه، دودکش ها و سیستم گرمایش ساختمان خود پیش از اوج سرما برنامه ریزی می کنید، از طریق صفحه نگهداری تاسیسات ساختمان یا درخواست بازدید با ما در ارتباط باشید.

منابع

• ایرنا، ۵ آبان ۱۴۰۵: سال گذشته ۸۳۰ نفر بر اثر استشمام گاز منواکسیدکربن جان خود را از دست دادند
• ایرنا، ۲۸ آبان ۱۴۰۴: گزارش سازمان پزشکی قانونی درباره تلفات گازگرفتگی
• ایسنا، ۳ آبان ۱۴۰۵: نشانه های ابتدایی مسمومیت با مونوکسید کربن