در برج های مسکونی با واحدهای بزرگ و موتورخانه مرکزی، سیستم چیلر و فن کویل هنوز رایج ترین و انعطاف پذیرترین گزینه است، چون فن کویل ها در زمستان با همان موتورخانه گرمایش هم می دهند. VRF وقتی برتری دارد که مالکان استقلال کامل هر واحد را می خواهند، فضای موتورخانه و مسیر لوله کشی آب محدود است یا پروژه به شکل مرحله ای فروخته و بهره برداری می شود. کولرهای اسپلیت جداگانه برای برج مسکونی معمولا انتخاب ضعیف تری هستند، چون نما را پر از کندانسور می کنند و هماهنگی تأسیسات را از بین می برند.

این راهنما برای انبوه سازان، مهندسان مشاور و مالکانی نوشته شده که پیش از طراحی تأسیسات باید بین این سیستم ها انتخاب کنند. معیارهای انتخاب، جدول مقایسه، سناریوها بر اساس تعداد طبقات و فضای بام، و عواملی که هزینه بهره برداری بلند مدت را تعیین می کنند در ادامه آمده است.

سه گزینه اصلی را بشناسید

سیستم چیلر و فن کویل

چیلر دستگاهی است که آب را سرد می کند. آب سرد با پمپ و لوله کشی به فن کویل های داخل واحدها می رود. فن کویل یک کویل و یک فن است که هوای اتاق را از روی کویل عبور می دهد. در زمستان، همان فن کویل ها با آب گرم موتورخانه کار می کنند و گرمایش می دهند. چیلرها ممکن است هوا خنک باشند و روی بام نصب شوند، یا آب خنک باشند و همراه برج خنک کن کار کنند. چیلرهای جذبی هم که با حرارت کار می کنند، در پروژه های خاص کاربرد دارند.

فن کویل ها انواع زمینی، دیواری، کاستی و سقفی توکار دارند. در برج های لوکس، فن کویل سقفی توکار رایج است که در سقف کاذب پنهان می شود و هوا را با کانال و دریچه پخش می کند. در این حالت دریچه بازدید زیر فن کویل برای سرویس فیلتر و شیرها ضروری است.

سیستم VRF

در VRF، یونیت خارجی مبرد را مستقیما با لوله های مسی به چند یونیت داخلی می فرستد و مقدار مبرد هر یونیت با کنترل الکترونیکی تنظیم می شود. همین یونیت ها در زمستان در حالت پمپ حرارتی گرما می دهند. در مدل های بازیافت حرارت، یک فضا می تواند گرمایش و فضای دیگر هم زمان سرمایش بگیرد. VRF به موتورخانه سرمایش و لوله کشی آب سرد نیاز ندارد، اما لوله کشی مبرد باید با دقت زیاد طراحی و اجرا شود.

کولرهای اسپلیت جداگانه

هر اتاق یا هر واحد یک یا چند اسپلیت با کندانسور جداگانه دارد. شروع آن ساده و ارزان است، اما در برج، ده ها کندانسور روی نما یا بالکن ها، لوله های تخلیه آب، صدای کندانسورها و ظاهر ناهماهنگ، ارزش ساختمان را پایین می آورد. اغلب سازندگان برج های با کیفیت این گزینه را کنار گذاشته اند.

معیارهای انتخاب در برج مسکونی

پیش از مقایسه فنی، به این شش سوال پاسخ دهید. پاسخ ها بیشتر از هر برگه مشخصات فنی، سیستم مناسب را نشان می دهند.

• مدیریت ساختمان: آیا برج مدیریت فعال و قرارداد نگهداری خواهد داشت؟ سیستم مرکزی بدون مدیریت به مشکل می خورد.
• استقلال واحدها: آیا خریداران می خواهند هر واحد کاملا مستقل باشد، حتی اگر بقیه ساختمان خالی باشد؟
• تقسیم هزینه: هزینه برق و گاز سرمایش و گرمایش چطور بین واحدها تقسیم می شود؟
• فضا: فضای بام، زیرزمین و داکت های عمودی چقدر است؟
• گرمایش: آیا موتورخانه مرکزی گرمایش وجود دارد؟ اگر بله، فن کویل از همان استفاده می کند.
• بهره برداری مرحله ای: آیا واحدها در زمان های مختلف تحویل و ساکن می شوند؟

مقایسه سه سیستم در یک جدول

معیار	چیلر و فن کویل	VRF	اسپلیت جداگانه
هزینه اولیه	متوسط تا بالا، بسته به نوع چیلر	معمولا بالا	پایین
گرمایش زمستانی	با آب گرم موتورخانه از همان فن کویل	با حالت پمپ حرارتی خود سیستم	با حالت پمپ حرارتی، معمولا محدود در سرمای شدید
استقلال واحد	کنترل دمای مستقل، تولید مرکزی	بالا	کامل
تقسیم هزینه	نیاز به کنتور انرژی حرارتی یا روش تقسیم	بسته به چیدمان، با یونیت خارجی مستقل یا نرم افزار تقسیم	ساده، روی کنتور برق هر واحد
فضای مورد نیاز	بام یا زیرزمین برای چیلر، موتورخانه و داکت لوله آب	بام یا طبقات فنی برای یونیت های خارجی، داکت کوچک تر	نما یا بالکن هر واحد
نما و ظاهر	تمیز	تمیز	ضعیف
نگهداری	متمرکز، نیاز به اپراتور یا قرارداد نگهداری	نیاز به متخصص همان برند	پراکنده در واحدها
تازه کردن هوا	اتصال آسان به هواساز هوای تازه	با یونیت هوای تازه جداگانه	معمولا ندارد
انعطاف برای استخر و فضاهای مشاع	بسیار زیاد	محدود	محدود

فضای نصب و دسترسی سرویس یونیت های خارجی از معیارهای اصلی انتخاب سیستم در برج است

سناریو بر اساس تعداد طبقات و فضای بام

جدول زیر الگوهای رایج را نشان می دهد. هر پروژه شرایط خاص خود را دارد و این جدول جایگزین محاسبه و طراحی مهندسی نیست.

شرایط پروژه	گزینه رایج	توضیح
برج میان مرتبه، بام آزاد، موتورخانه مرکزی گرمایش	چیلر هوا خنک روی بام و فن کویل	ساده ترین مسیر برای گرمایش و سرمایش با یک شبکه
برج بلند با بار سرمایی زیاد و امکان برج خنک کن	چیلر آب خنک و فن کویل	راندمان بالاتر در ظرفیت های بزرگ، نیاز به نگهداری برج خنک کن و تصفیه آب
بام محدود، داکت های کم، تحویل مرحله ای واحدها	VRF	هر بخش می تواند مستقل راه اندازی شود
واحدهای بسیار بزرگ با کاربری مختلف در یک واحد	VRF با بازیافت حرارت یا فن کویل چهار لوله	امکان گرمایش و سرمایش هم زمان در فضاهای مختلف
برج با استخر، سونا و فضاهای مشاع گسترده	سیستم مرکزی آبی	اتصال یکپارچه به موتورخانه استخر و هواسازهای مشاع

در بسیاری از برج ها ترکیب هم دیده می شود. برای مثال واحدهای مسکونی با فن کویل و فضاهای مشاع یا تجاری همکف با سیستم جداگانه. اگر ترکیب در نظر دارید، از ابتدا طراحی شود تا داکت ها، تابلوها و فضای بام برای هر دو کافی باشد.

هزینه بهره برداری در ده سال

مقایسه سیستم ها فقط با قیمت خرید، تصمیم را منحرف می کند. در یک دوره ده ساله، این اقلام معمولا تعیین کننده اند:

• مصرف برق سرمایش: به راندمان تجهیزات در بار جزئی بستگی دارد، چون برج مسکونی بیشتر ساعات سال زیر بار کامل کار نمی کند.
• مصرف گرمایش: در سیستم آبی گرمایش از گاز موتورخانه است. در VRF و اسپلیت گرمایش با برق تأمین می شود. قیمت نسبی گاز و برق در محاسبه اثر مستقیم دارد.
• نگهداری: قرارداد نگهداری موتورخانه و چیلر، یا سرویس تخصصی VRF.
• تعمیر و قطعات: دسترسی به قطعات و متخصص برای برند انتخاب شده در سال های آینده.
• تعویض تجهیزات: عمر مفید تجهیزات اصلی و هزینه تعویض در پایان آن.
• ارزش ملک: سیستم تمیز و یکپارچه، ارزش فروش و اجاره را بالا نگه می دارد.

برای هر پروژه، این اقلام باید با اعداد همان پروژه برآورد شود. اعداد کلی که در اینترنت دیده می شود، معمولا به شرایط اقلیمی، قیمت انرژی و تعرفه های داخلی ربطی ندارد.

در سیستم چیلر و فن کویل، پمپ ها و شبکه لوله کشی آب، قلب توزیع سرما و گرما هستند

اشتباهات رایج در انتخاب سیستم سرمایش برج

• انتخاب سیستم پیش از تعیین فضای بام، داکت ها و ارتفاع سقف کاذب.
• نادیده گرفتن هوای تازه. واحدهای آپارتمانی امروزی درزبندی بهتری دارند و بدون تعویض هوای کنترل شده، کیفیت هوا افت می کند.
• نصب فن کویل سقفی بدون دریچه بازدید مناسب، که سرویس را عملا غیرممکن می کند.
• عدم پیش بینی روش تقسیم هزینه در سیستم مرکزی که بعد از سکونت به اختلاف می رسد.
• توجه نکردن به صدای یونیت های خارجی و چیلر روی بام برای واحدهای طبقه آخر.
• در VRF، طراحی لوله کشی مبرد بدون رعایت محدودیت های طول و ارتفاع سازنده و ضوابط ایمنی مبرد در فضاهای کوچک.

سوالات متداول

برای برج مسکونی چیلر بهتر است یا VRF

اگر برج موتورخانه مرکزی، مدیریت فعال و فضای کافی برای چیلر دارد، چیلر و فن کویل معمولا انعطاف پذیرتر است و گرمایش را هم با همان فن کویل ها می دهد. اگر استقلال واحدها، تحویل مرحله ای یا محدودیت فضا اولویت دارد، VRF گزینه قوی تری است.

آیا فن کویل در زمستان گرمایش هم می دهد

بله. در سیستم دو لوله، همان لوله ها در تابستان آب سرد و در زمستان آب گرم موتورخانه را به فن کویل می رسانند. در سیستم چهار لوله، آب سرد و گرم مسیر جداگانه دارند و امکان گرمایش و سرمایش هم زمان در فضاهای مختلف وجود دارد.

هزینه برق سرمایش در سیستم مرکزی چطور تقسیم می شود

دقیق ترین روش، کنتور انرژی حرارتی روی ورودی هر واحد است که مقدار سرما و گرمای مصرفی را اندازه می گیرد. روش های ساده تر مثل تقسیم بر اساس متراژ هم استفاده می شود، اما معمولا منصفانه نیست.

آیا VRF به موتورخانه نیاز دارد

VRF برای سرمایش و گرمایش به موتورخانه آبی نیاز ندارد. اما آب گرم مصرفی ساختمان همچنان باید با موتورخانه، پکیج یا سیستم جداگانه تأمین شود.

جمع بندی

در برج مسکونی، انتخاب بین چیلر و فن کویل، VRF و اسپلیت، بیشتر از آن که فنی باشد، تصمیمی درباره مدیریت ساختمان، استقلال واحدها، فضا و تقسیم هزینه است. این تصمیم باید پیش از طراحی معماری نهایی گرفته شود، چون جای چیلر، یونیت های خارجی، داکت ها و ارتفاع سقف کاذب را تعیین می کند.

گروه مهندسی علیزاده در برج های مسکونی مانند رویا رزیدنس و پروژه تمپورال طراحی و اجرای تأسیسات مکانیکی را بر عهده داشته است. برای بررسی سیستم سرمایش و گرمایش پروژه خود، اطلاعات پروژه را از طریق درخواست بررسی پروژه ارسال کنید.