تأییدیه آتش نشانی برای پایان کار، گواهی ای است که نشان می دهد سیستم های ایمنی و آتش نشانی ساختمان طبق نقشه های تأیید شده اجرا و آزمایش شده اند. در بسیاری از شهرها، از جمله تهران، برای ساختمان هایی که طبق ضوابط مشمول بازدید آتش نشانی هستند، صدور پایان کار شهرداری بدون این تأییدیه ممکن نیست. مسیر آن سه مرحله اصلی دارد: تأیید نقشه های ایمنی پیش از اجرا، اجرای مطابق نقشه با بازدیدهای میانی، و بازدید و آزمایش نهایی. بیشتر پروژه هایی که در این مرحله متوقف می شوند، مشکلشان از همان مرحله اول شروع شده است.

این مقاله نقشه راهی برای سازندگان و مدیران پروژه هایی است که به پایان کار نزدیک می شوند یا تازه کار را شروع کرده اند. جزئیات و فرم ها در هر شهر ممکن است کمی متفاوت باشد، اما منطق کار در همه جا یکسان است.

تأییدیه آتش نشانی چیست و چه زمانی لازم است

سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری، بر اساس مبحث سوم مقررات ملی ساختمان و ضوابط خود، برای ساختمان هایی با کاربری، ارتفاع، تعداد طبقات یا زیربنای مشخص، رعایت الزامات ایمنی را شرط صدور پایان کار می داند. این که دقیقا کدام ساختمان مشمول است، به ضوابط همان شهر و نوع کاربری بستگی دارد. ساختمان های بلند، تجاری، اداری، تجمعی، درمانی و پارکینگ های بزرگ تقریبا همیشه مشمول هستند. برای ساختمان های مسکونی، معیار معمولا ارتفاع، تعداد طبقات و زیربناست.

بهترین کار این است که در همان ابتدای طراحی، از طراح ایمنی یا از دفتر آتش نشانی منطقه بپرسید پروژه شما مشمول چه الزاماتی است. پاسخ این سوال، هزینه و برنامه زمانی بخش ایمنی پروژه را تعیین می کند. برای آشنایی با الزامات کلی، مقاله اصول طراحی سیستم اطفای حریق را هم ببینید.

مراحل گام به گام اخذ تأییدیه آتش نشانی

گام ۱: طراحی و تأیید نقشه های ایمنی

نقشه های ایمنی و آتش نشانی شامل راه های خروج، راه پله ها، درهای ضد حریق، سیستم اعلام حریق، سیستم اطفای حریق، شیرهای آتش نشانی، منبع آب و پمپ ها، تخلیه دود و فشار مثبت راه پله در صورت نیاز، روشنایی اضطراری و علائم، توسط طراح دارای صلاحیت تهیه می شود. این نقشه ها برای بررسی و تأیید به آتش نشانی ارائه می شوند. معمولا چند نوبت اصلاح و پاسخ به نظرات لازم است.

نکته کلیدی: نقشه ایمنی با معماری گره خورده است. اگر بعد از تأیید، معماری تغییر کند، مثلا یک راه پله جابه جا شود، تعداد واحدها تغییر کند یا یک فضای انباری به تجاری تبدیل شود، نقشه ایمنی هم باید اصلاح و دوباره تأیید شود.

گام ۲: انتخاب مجری و تجهیزات

اجرای سیستم های ایمنی باید توسط پیمانکار دارای صلاحیت انجام شود. در بسیاری از شهرها آتش نشانی فهرستی از شرکت های مورد تأیید دارد. تجهیزاتی مثل اسپرینکلرها، شیرهای آتش نشانی، پمپ ها، تجهیزات اعلام حریق و درهای ضد حریق باید مدارک کیفیت و تأییدیه های لازم را داشته باشند. پیش از خرید، مدارک تجهیزات را بخواهید و نگه دارید.

گام ۳: اجرا و بازدیدهای میانی

اجرا باید دقیقا مطابق نقشه تأیید شده باشد. بخش زیادی از لوله کشی آتش نشانی و کابل کشی اعلام حریق، بعد از اجرای سقف کاذب دیگر قابل دیدن نیست. به همین دلیل آزمایش فشار لوله ها و بازدید پیش از بستن سقف ها اهمیت دارد. در برخی شهرها و پروژه ها، آتش نشانی در مراحل میانی هم بازدید می کند.

گام ۴: آزمایش ها و راه اندازی

پیش از درخواست بازدید نهایی، همه سیستم ها باید آزمایش و مستند شوند:

• آزمایش فشار هیدرواستاتیک لوله کشی آتش نشانی و ثبت نتیجه.
• راه اندازی و آزمایش پمپ اصلی، پمپ دیزلی در صورت وجود و پمپ جاکی، و کنترل فشارها.
• آزمایش عملکرد اعلام حریق: کارکرد دتکتورها، شستی ها، آژیرها و ارتباط با پنل.
• آزمایش فرمان های اعلام حریق به سایر سیستم ها، مثل قطع تهویه، فعال شدن فن فشار مثبت یا فرمان به آسانسور.
• آزمایش شیر کنترل و زنگ اسپرینکلر و شیر تست و تخلیه.
• کنترل روشنایی اضطراری و علائم خروج.
• کنترل حجم و آب گیری منبع ذخیره آب آتش نشانی.

گام ۵: درخواست بازدید نهایی و رفع نواقص

پس از آماده شدن، درخواست بازدید نهایی ثبت می شود. بازرس سیستم ها را بررسی و در صورت وجود نواقص، فهرست آن ها را اعلام می کند. پس از رفع نواقص، بازدید مجدد انجام می شود. هرچه آمادگی پیش از اولین بازدید بیشتر باشد، تعداد رفت و برگشت ها کمتر است.

گام ۶: صدور تأییدیه

با تأیید نهایی، گواهی یا تأییدیه آتش نشانی صادر می شود و برای پایان کار به شهرداری ارائه می شود. در برخی ساختمان ها، تعهد نگهداری سیستم ها یا قرارداد نگهداری هم ممکن است مطالبه شود.

شیرهای کنترل و زنگ و رایزرهای اسپرینکلر از اولین نقاطی هستند که در بازدید آتش نشانی بررسی می شوند

مدارک مورد نیاز

فهرست دقیق مدارک در هر شهر ممکن است متفاوت باشد، اما این مدارک تقریبا همیشه لازم یا مفید هستند:

مدرک	توضیح
نقشه های ایمنی تأیید شده	آخرین نسخه مهر شده آتش نشانی
نقشه های چون ساخت	آن چه واقعا اجرا شده، به خصوص اگر با نقشه تأیید شده جزئی تفاوت دارد
مدارک صلاحیت مجری	مدارک شرکت یا مجری سیستم های ایمنی
مدارک تجهیزات	گواهی ها و تأییدیه های تجهیزات اصلی مثل اسپرینکلر، پمپ، پنل اعلام حریق و درهای ضد حریق
صورت جلسه آزمایش ها	آزمایش فشار، راه اندازی پمپ ها، آزمایش عملکرد اعلام حریق
دفترچه بهره برداری و نگهداری	راهنمای کار با سیستم ها برای بهره بردار
مدارک پروانه ساختمان	مشخصات پروانه و کاربری تأیید شده

توصیه می کنیم از ابتدای پروژه یک پوشه یا پرونده دیجیتال برای همه مدارک ایمنی بسازید و هر صورت جلسه و گواهی را همان روز در آن قرار دهید.

پنج اشتباه که پایان کار را عقب می اندازد

۱. شروع اجرا پیش از تأیید نقشه ایمنی

اجرای لوله کشی آتش نشانی یا اعلام حریق بر اساس نقشه تأیید نشده، و بعد درخواست تغییر از طرف آتش نشانی، یعنی تخریب و اجرای دوباره. همیشه نقشه را پیش از اجرا تأیید کنید.

۲. تغییر معماری بدون اصلاح نقشه ایمنی

تغییر کاربری یک طبقه، اضافه کردن واحد، بستن یک راه خروج یا تغییر در راه پله، همه روی الزامات ایمنی اثر دارند. بازرس ساختمان موجود را با نقشه مقایسه می کند و هر مغایرتی، توقف ایجاد می کند.

۳. تجهیزات بدون مدارک معتبر

اسپرینکلر، شیر یا دری که مدارک لازم را ندارد، ممکن است در بازدید رد شود و نیاز به تعویض پیدا کند. صرفه جویی در خرید تجهیزات ایمنی، معمولا در این مرحله گران تمام می شود.

۴. بستن سقف ها پیش از آزمایش و بازدید

اگر آزمایش فشار لوله ها و بازدید پیش از اجرای سقف کاذب انجام نشده باشد و در بازدید نهایی نشتی یا ایرادی دیده شود، باید سقف باز شود. هزینه این کار از کل هزینه آزمایش ها بیشتر است.

۵. فراموش کردن بخش های غیر تأسیساتی

درهای ضد حریق با بسته شونده خودکار، درزبندی عبور لوله ها و کابل ها از دیوارها و سقف های جداکننده، علائم خروج، روشنایی اضطراری، فشار مثبت راه پله و دسترسی خودروی آتش نشانی، همه در بازدید بررسی می شوند. این بخش ها معمولا بین پیمانکاران مختلف تقسیم شده اند و اگر یک مسئول هماهنگ کننده نباشد، چیزی جا می ماند.

چک لیست پیش از درخواست بازدید نهایی

بخش	کنترل	آماده
مدارک	نقشه تأیید شده، چون ساخت، صورت جلسه آزمایش ها، مدارک تجهیزات
اطفا	فشار رایزرها، شیرهای کنترل باز و پلمب، اسپرینکلر یدکی، شیرهای آتش نشانی
پمپ و منبع	پمپ ها در حالت خودکار، منبع پر، تابلو بدون خطا
اعلام حریق	پنل بدون خطا، همه دتکتورها و شستی ها فعال، آژیرها قابل شنیدن
فرار و دود	درهای ضد حریق، راه پله آزاد، فن فشار مثبت و تخلیه دود در صورت وجود
علائم و روشنایی	علائم خروج و روشنایی اضطراری در مسیرها
خاموش کننده ها	کپسول های مناسب در جای خود با شارژ معتبر
دسترسی	دسترسی خودروی آتش نشانی و اتصال آتش نشانی قابل استفاده

سوالات متداول

آیا همه ساختمان ها به تأییدیه آتش نشانی نیاز دارند

نه همه. مشمول بودن به ضوابط شهر، کاربری، ارتفاع، تعداد طبقات و زیربنای ساختمان بستگی دارد. برای اطمینان، در ابتدای طراحی از طراح ایمنی یا آتش نشانی منطقه سوال کنید.

گرفتن تأییدیه آتش نشانی چقدر طول می کشد

اگر نقشه ها از ابتدا تأیید شده باشند، اجرا مطابق نقشه باشد و مدارک کامل باشد، مرحله پایانی می تواند سریع پیش برود. بیشتر تأخیرها از مغایرت اجرا با نقشه و رفع نواقص می آید.

اگر در بازدید نهایی نواقص اعلام شود چه کنیم

فهرست نواقص را دقیق دریافت کنید، مسئول رفع هر مورد را مشخص کنید و پس از رفع همه موارد، درخواست بازدید مجدد بدهید. رفع ناقص یک مورد، یک دور بازدید دیگر اضافه می کند.

آیا بعد از گرفتن پایان کار هم آتش نشانی بازدید می کند

بسته به کاربری و ضوابط شهر، بازدیدهای دوره ای ممکن است انجام شود. مهم تر از آن، سیستم های ایمنی برای این که در روز حادثه کار کنند، باید به طور منظم آزمایش و نگهداری شوند.

جمع بندی

تأییدیه آتش نشانی آخرین برگ پرونده ایمنی ساختمان است، اما نتیجه همه تصمیم هایی است که از روز اول طراحی گرفته شده. نقشه ایمنی تأیید شده، اجرای مطابق نقشه، تجهیزات با مدارک معتبر، آزمایش های مستند و یک مسئول هماهنگ کننده، پنج عاملی هستند که پایان کار را بدون توقف ممکن می کنند.

گروه مهندسی علیزاده طراحی و اجرای سیستم های اعلام و اطفای حریق را همراه با پیگیری تأییدیه تا پایان کار انجام می دهد. اگر پروژه شما به پایان کار نزدیک است یا در مرحله طراحی است، برای بررسی سیستم حریق پروژه از طریق درخواست بررسی سیستم حریق با ما در ارتباط باشید.